Trong hoạt động xuất nhập khẩu, mua bán bằng ngoại tệ, doanh nghiệp thường cùng lúc gặp nhiều loại tỷ giá: tỷ giá phục vụ lập hóa đơn/kê khai thuế, tỷ giá hải quan và tỷ giá ghi sổ kế toán. Đây là nội dung rất dễ nhầm vì các tỷ giá có thể xuất hiện trong cùng một giao dịch nhưng không nhất thiết giống nhau và không phải lúc nào cũng được sử dụng cho cùng một mục đích. Đặc biệt từ 01/07/2026, Nghị định 252/2026/NĐ-CP có hiệu lực và quy định đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, tỷ giá tính thuế thực hiện theo pháp luật về hải quan. Vì vậy, kế toán cần xác định rõ đang sử dụng tỷ giá để làm gì trước khi lấy số liệu.
📌 1. TRƯỚC TIÊN: 3 LOẠI TỶ GIÁ KHÔNG NÊN HIỂU LÀ MỘT
Có thể phân biệt đơn giản như sau:
TỶ GIÁ TRÊN HÓA ĐƠN/KÊ KHAI THUẾ → phục vụ việc lập hóa đơn và xác định nghĩa vụ thuế theo quy định tương ứng.
TỶ GIÁ HẢI QUAN → phục vụ xác định trị giá, nghĩa vụ thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu theo pháp luật hải quan.
TỶ GIÁ KẾ TOÁN → phục vụ quy đổi giao dịch ngoại tệ để ghi nhận vào sổ kế toán và lập báo cáo tài chính.
👉 Vì mục đích sử dụng khác nhau nên trong một nghiệp vụ, doanh nghiệp không nên mặc định một tỷ giá duy nhất có thể dùng cho tất cả các bước.
🚢 2. TỶ GIÁ HẢI QUAN DÙNG ĐỂ LÀM GÌ?
Đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, khoản 4 Điều 14 Nghị định 252/2026/NĐ-CP quy định tỷ giá tính thuế thực hiện theo quy định của pháp luật về hải quan. Nghị định được ban hành ngày 30/06/2026 và có hiệu lực từ 01/07/2026.
Ví dụ doanh nghiệp xuất khẩu:
GIÁ TRỊ LÔ HÀNG: 50.000 USD
Nếu tỷ giá áp dụng theo quy định hải quan tại thời điểm tương ứng là:
26.000 VND/USD
thì giá trị quy đổi phục vụ mục đích hải quan/thuế tương ứng:
50.000 × 26.000 = 1,3 TỶ ĐỒNG
📌 Đây là tỷ giá phục vụ mục đích pháp luật về hải quan và thuế theo trường hợp áp dụng, không đồng nghĩa kế toán bắt buộc phải sử dụng chính tỷ giá 26.000 để ghi nhận mọi nghiệp vụ trên sổ.
💱 3. TỶ GIÁ HẢI QUAN ĐƯỢC XÁC ĐỊNH THEO CƠ CHẾ RIÊNG
Theo cơ chế hiện hành, tỷ giá hải quan đối với ngoại tệ thuộc trường hợp áp dụng được xác định căn cứ tỷ giá mua vào chuyển khoản của Hội sở chính Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank) tại cuối ngày thứ Năm của tuần trước liền kề, để áp dụng cho các tờ khai đăng ký trong tuần tiếp theo.
Nếu ngày thứ Năm là ngày lễ hoặc ngày nghỉ thì sử dụng tỷ giá cuối ngày của ngày làm việc liền trước theo quy định.
👉 Vì vậy, tỷ giá hải quan thường được xác định theo chu kỳ tuần, không đơn giản là lấy tỷ giá ngân hàng tại đúng thời điểm kế toán nhập liệu.
📚 4. TỶ GIÁ KẾ TOÁN LẠI ĐƯỢC XÁC ĐỊNH THEO CHẾ ĐỘ KẾ TOÁN
Từ năm tài chính bắt đầu từ hoặc sau ngày 01/01/2026, Thông tư 99/2025/TT-BTC hướng dẫn chế độ kế toán doanh nghiệp. Bộ Tài chính cũng nhấn mạnh Thông tư này điều chỉnh chứng từ, tài khoản, ghi sổ và báo cáo tài chính, còn việc xác định nghĩa vụ thuế phải tuân theo pháp luật thuế.
Đối với giao dịch ngoại tệ, doanh nghiệp phải áp dụng nguyên tắc tỷ giá theo chế độ kế toán. Theo nội dung hướng dẫn được Bộ Tài chính dẫn lại, doanh nghiệp có thể lựa chọn tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình của ngân hàng thương mại nơi doanh nghiệp thường xuyên có giao dịch hoặc tỷ giá xấp xỉ đáp ứng điều kiện, trong đó tỷ giá xấp xỉ phải bảo đảm mức chênh lệch theo giới hạn quy định.
📌 Như vậy:
TỶ GIÁ HẢI QUAN → THEO PHÁP LUẬT HẢI QUAN
TỶ GIÁ KẾ TOÁN → THEO CHẾ ĐỘ KẾ TOÁN
Hai hệ thống có căn cứ và mục đích sử dụng khác nhau.
🧮 5. VÌ VẬY, CÙNG MỘT LÔ HÀNG CÓ THỂ XUẤT HIỆN HAI GIÁ TRỊ QUY ĐỔI
Ví dụ doanh nghiệp xuất khẩu:
100.000 USD
Giả sử:
Tỷ giá hải quan: 26.000 VND/USD
Giá trị quy đổi:
100.000 × 26.000 = 2.600.000.000 đồng
Trong khi tỷ giá giao dịch thực tế doanh nghiệp xác định theo chính sách kế toán là:
26.120 VND/USD
Doanh thu quy đổi kế toán giả định:
100.000 × 26.120 = 2.612.000.000 đồng
Chênh lệch giữa hai giá trị:
12.000.000 đồng
🚨 Điều này không có nghĩa một trong hai số liệu chắc chắn sai. Kế toán phải kiểm tra mục đích sử dụng, thời điểm xác định tỷ giá và căn cứ pháp lý của từng số liệu.
🧾 6. VẬY TỶ GIÁ TRÊN HÓA ĐƠN CÓ PHẢI LUÔN BẰNG TỶ GIÁ HẢI QUAN?
Đây chính là vấn đề đang được doanh nghiệp quan tâm sau ngày 01/07/2026.
Nghị định 254/2026/NĐ-CP về hóa đơn điện tử, chứng từ điện tử có hiệu lực từ 01/07/2026, đồng thời Nghị định 252/2026/NĐ-CP quy định tỷ giá tính thuế đối với hàng hóa xuất nhập khẩu theo pháp luật hải quan.
Đáng chú ý, đến tháng 8/2026, trên hệ thống hỏi đáp chính sách của Bộ Tài chính và Cổng Thông tin Chính phủ đã xuất hiện câu hỏi trực tiếp của doanh nghiệp:
“Tỷ giá trên hóa đơn xuất khẩu có bắt buộc trùng với tờ khai hải quan?”
📌 Tại thời điểm bài viết này, nội dung công khai chúng tôi tra cứu thể hiện đây vẫn là vấn đề doanh nghiệp đang đề nghị cơ quan quản lý hướng dẫn cụ thể. Vì vậy, kế toán không nên tự suy diễn rằng tỷ giá trên hóa đơn, tỷ giá hải quan và tỷ giá kế toán bắt buộc phải giống nhau trong mọi trường hợp.
⚠️ 7. ĐÂY LÀ ĐIỂM KẾ TOÁN CẦN ĐẶC BIỆT THẬN TRỌNG TỪ 01/07/2026
Có hai quy định cần đặt cạnh nhau:
PHÁP LUẬT THUẾ/HẢI QUAN: đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, tỷ giá tính thuế thực hiện theo pháp luật hải quan.
PHÁP LUẬT KẾ TOÁN: việc ghi nhận giao dịch ngoại tệ thực hiện theo chế độ kế toán; đồng thời Thông tư 99/2025/TT-BTC cũng xác định nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp phải thực hiện theo pháp luật thuế.
👉 Vì vậy, kế toán phải tách mục đích sử dụng tỷ giá, thay vì lấy một tỷ giá rồi sao chép sang toàn bộ hóa đơn – hải quan – sổ kế toán.
📊 8. TỶ GIÁ KẾ TOÁN CÒN LIÊN QUAN ĐẾN CÔNG NỢ VÀ CHÊNH LỆCH TỶ GIÁ
Giả sử doanh nghiệp bán hàng:
100.000 USD
Tại ngày ghi nhận doanh thu, doanh nghiệp quy đổi theo tỷ giá kế toán áp dụng tại ngày giao dịch.
Nhưng 30 ngày sau khách hàng mới thanh toán.
Lúc đó tỷ giá ngoại tệ có thể đã thay đổi.
👉 Kế toán còn phải xử lý:
DOANH THU BAN ĐẦU → CÔNG NỢ PHẢI THU NGOẠI TỆ → THU TIỀN → CHÊNH LỆCH TỶ GIÁ
Do đó, không thể chỉ nhìn tỷ giá trên tờ khai hải quan để xử lý toàn bộ vòng đời kế toán của giao dịch.
💵 9. VÍ DỤ: KHÁCH THANH TOÁN SAU 30 NGÀY
Giả sử:
Giá trị phải thu: 100.000 USD
Tỷ giá ghi nhận ban đầu:
26.120 VND/USD
Giá trị công nợ:
2,612 tỷ đồng
Khi khách thanh toán, giả sử tỷ giá dùng để ghi nhận khoản tiền thu theo chính sách kế toán là:
26.250 VND/USD
Giá trị quy đổi:
2,625 tỷ đồng
Chênh lệch:
13 triệu đồng
📌 Khoản chênh lệch này phải được xử lý theo quy định kế toán về chênh lệch tỷ giá, chứ không phải quay lại thay đổi tỷ giá hải quan của tờ khai đã phát sinh trước đó.
📦 10. ĐỐI VỚI NHẬP KHẨU CŨNG KHÔNG NÊN NHẦM
Ví dụ doanh nghiệp nhập khẩu một lô nguyên vật liệu trị giá:
50.000 USD
Tờ khai hải quan sử dụng tỷ giá:
26.000 VND/USD
Không nên mặc định:
GIÁ TRỊ HÀNG NHẬP KHO = 50.000 × 26.000
trong mọi trường hợp.
Giá trị hàng nhập kho trên sổ kế toán phải được xác định theo nguyên tắc ghi nhận tài sản và giao dịch ngoại tệ của chế độ kế toán, đồng thời các khoản thuế nhập khẩu, chi phí mua và các khoản liên quan phải được xử lý theo bản chất từng khoản.
👉 Vì vậy:
TRỊ GIÁ/TỶ GIÁ HẢI QUAN ≠ MẶC ĐỊNH LÀ GIÁ TRỊ KẾ TOÁN CỦA HÀNG NHẬP KHO.
🔍 11. KHI CƠ QUAN THUẾ KIỂM TRA, CHÊNH LỆCH TỶ GIÁ CÓ PHẢI LÀ RỦI RO?
Chênh lệch không tự động đồng nghĩa với sai.
Điều quan trọng là doanh nghiệp phải giải thích được:
TỶ GIÁ NÀY LẤY TỪ ĐÂU? → DÙNG CHO MỤC ĐÍCH GÌ? → ÁP DỤNG VĂN BẢN NÀO? → THỜI ĐIỂM NÀO? → CÁCH TÍNH CÓ NHẤT QUÁN KHÔNG?
Ví dụ khi kiểm tra một shipment, doanh nghiệp có thể chuẩn bị chuỗi đối chiếu:
HỢP ĐỒNG → COMMERCIAL INVOICE → PACKING LIST → TỜ KHAI HẢI QUAN → HÓA ĐƠN ĐIỆN TỬ → TỶ GIÁ → DOANH THU KẾ TOÁN → CÔNG NỢ → THANH TOÁN → CHÊNH LỆCH TỶ GIÁ.
📋 12. KẾ TOÁN XUẤT NHẬP KHẨU NÊN LẬP BẢNG ĐỐI CHIẾU TỶ GIÁ
Đối với doanh nghiệp có nhiều giao dịch ngoại tệ, nên lập bảng quản lý riêng gồm:
NGÀY GIAO DỊCH → SỐ TỜ KHAI → SỐ HÓA ĐƠN → LOẠI NGOẠI TỆ → GIÁ TRỊ NGOẠI TỆ → TỶ GIÁ HẢI QUAN → GIÁ TRỊ HẢI QUAN → TỶ GIÁ KẾ TOÁN → GIÁ TRỊ KẾ TOÁN → CHÊNH LỆCH → CĂN CỨ TỶ GIÁ.
👉 Bảng này giúp kế toán phát hiện ngay những trường hợp:
TỶ GIÁ SAI → NHẬP NHẦM → SỬ DỤNG SAI NGÀY → ÁP DỤNG NHẦM LOẠI TỶ GIÁ → CHÊNH LỆCH KHÔNG GIẢI THÍCH ĐƯỢC.
🚨 13. 6 LỖI VỀ TỶ GIÁ KẾ TOÁN DỄ GẶP
❌ Dùng tỷ giá hải quan cho tất cả bút toán kế toán;
❌ Lấy tỷ giá kế toán để thay thế tỷ giá tính thuế/hải quan khi pháp luật yêu cầu tỷ giá khác;
❌ Cho rằng tỷ giá trên hóa đơn bắt buộc phải giống tỷ giá kế toán trong mọi trường hợp;
❌ Không lưu nguồn dữ liệu chứng minh tỷ giá đã sử dụng;
❌ Không xử lý chênh lệch tỷ giá khi thu – trả công nợ ngoại tệ;
❌ Hóa đơn – hải quan – sổ kế toán có chênh lệch nhưng không lập bảng giải trình.
📌 14. CÓ THỂ NHỚ NHANH THEO CÔNG THỨC NÀY
🚢 HẢI QUAN → TỶ GIÁ THEO PHÁP LUẬT HẢI QUAN
🧾 HÓA ĐƠN/THUẾ → XÁC ĐỊNH THEO QUY ĐỊNH THUẾ VÀ HÓA ĐƠN ÁP DỤNG CHO GIAO DỊCH
📚 SỔ KẾ TOÁN → TỶ GIÁ THEO CHẾ ĐỘ KẾ TOÁN
💵 THU/CHI NGOẠI TỆ → TIẾP TỤC XỬ LÝ THEO NGUYÊN TẮC KẾ TOÁN NGOẠI TỆ
📈 CHÊNH LỆCH → PHẢI THEO DÕI VÀ HẠCH TOÁN ĐÚNG BẢN CHẤT
✅ DOANH NGHIỆP NÊN LÀM GÌ TỪ 01/07/2026?
Kế toán doanh nghiệp có giao dịch xuất nhập khẩu nên rà soát theo trình tự:
① XÁC ĐỊNH LOẠI GIAO DỊCH → ② XÁC ĐỊNH THỜI ĐIỂM PHÁT SINH → ③ XÁC ĐỊNH TỶ GIÁ HẢI QUAN → ④ KIỂM TRA QUY ĐỊNH TỶ GIÁ PHỤC VỤ THUẾ/HÓA ĐƠN → ⑤ XÁC ĐỊNH TỶ GIÁ KẾ TOÁN → ⑥ GHI NHẬN DOANH THU/CHI PHÍ/TÀI SẢN → ⑦ THEO DÕI CÔNG NỢ NGOẠI TỆ → ⑧ XỬ LÝ CHÊNH LỆCH TỶ GIÁ → ⑨ ĐỐI CHIẾU HÓA ĐƠN – HẢI QUAN – KẾ TOÁN → ⑩ LƯU CĂN CỨ XÁC ĐỊNH TỶ GIÁ.
👉 Điểm cần nhớ: TỶ GIÁ TRÊN HÓA ĐƠN – TỶ GIÁ HẢI QUAN – TỶ GIÁ KẾ TOÁN KHÔNG NÊN MẶC ĐỊNH LÀ MỘT.
Từ 01/07/2026, Nghị định 252/2026/NĐ-CP quy định đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, tỷ giá tính thuế thực hiện theo pháp luật về hải quan. Trong khi đó, việc ghi nhận giao dịch ngoại tệ trên sổ kế toán tiếp tục phải thực hiện theo chế độ kế toán tương ứng.
Riêng câu hỏi thực tế “tỷ giá thể hiện trên hóa đơn xuất khẩu có bắt buộc phải trùng với tỷ giá trên tờ khai hải quan hay không?”, đến tháng 8/2026 vẫn đang được doanh nghiệp gửi đề nghị cơ quan quản lý hướng dẫn cụ thể trên các cổng hỏi đáp chính thức. Vì vậy, với các giao dịch xuất khẩu phát sinh trong giai đoạn này, doanh nghiệp nên theo dõi hướng dẫn chính thức mới nhất và lưu đầy đủ căn cứ áp dụng, thay vì tự đồng nhất ba loại tỷ giá.
Quản lý tốt nhất là tạo được chuỗi đối chiếu:
HỢP ĐỒNG → TỜ KHAI HẢI QUAN → TỶ GIÁ HẢI QUAN → HÓA ĐƠN → TỶ GIÁ KẾ TOÁN → DOANH THU/CHI PHÍ → CÔNG NỢ → THANH TOÁN → CHÊNH LỆCH TỶ GIÁ.
🏠 DỊCH VỤ KÊ KHAI THUẾ BẢO MINH CHÂU
📍 139/4 Tân Sơn Nhì, Phường Tân Sơn Nhì, TP.HCM
☎️ Hotline: 0901.855.929
🌐 bmcdoanhnghiep.vn
#BaoMinhChau #DichVuKeKhaiThue #TyGia #TyGiaHaiQuan #TyGiaKeToan #HoaDonDienTu #XuatNhapKhau #KeToanXuatNhapKhau #NghiDinh252 #NghiDinh254 #ThongTu99 #HaiQuan #KeToanThue #ThueXuatNhapKhau
đánh giá (0 đánh giá)
