Doanh nghiệp nhập khẩu thường gặp một tình huống tưởng đơn giản nhưng rất dễ nhầm: trên tờ khai hải quan đã có tỷ giá và trị giá quy đổi ra VND, vậy kế toán có lấy luôn số này để ghi nhận hàng nhập kho hay không? Theo chế độ kế toán doanh nghiệp năm 2026, câu trả lời về nguyên tắc là không mặc nhiên lấy tỷ giá hải quan để ghi giá mua hàng tồn kho. Đối với hàng tồn kho mua bằng ngoại tệ, Thông tư 99/2025/TT-BTC quy định phần giá mua được ghi nhận theo tỷ giá giao dịch thực tế tại thời điểm mua hàng, trừ phần đã ứng trước cho người bán được xử lý theo tỷ giá tại thời điểm ứng trước. Trong khi đó, tỷ giá hải quan phục vụ mục đích xác định trị giá và nghĩa vụ thuế xuất nhập khẩu theo pháp luật hải quan.
📌 1. TRƯỚC TIÊN: ĐỪNG NHẦM “TRỊ GIÁ HẢI QUAN” VỚI “GIÁ TRỊ HÀNG NHẬP KHO”
Một lô hàng nhập khẩu có thể đồng thời xuất hiện nhiều giá trị:
🚢 TRỊ GIÁ HẢI QUAN → phục vụ quản lý hải quan và tính các loại thuế liên quan.
📚 GIÁ TRỊ GHI NHẬN KẾ TOÁN → phục vụ ghi nhận hàng hóa, nguyên vật liệu, công nợ và lập báo cáo tài chính.
💰 GIÁ THỰC TẾ HÀNG NHẬP KHO → ngoài giá mua còn có thể bao gồm các khoản thuế không được hoàn lại và chi phí trực tiếp liên quan đến việc đưa hàng về địa điểm, trạng thái hiện tại theo nguyên tắc kế toán.
👉 Vì vậy, kế toán không nên thấy trên tờ khai hải quan có sẵn một con số VND rồi copy nguyên số đó vào TK 152, 153 hoặc 156 mà chưa kiểm tra bản chất.
💱 2. THEO THÔNG TƯ 99/2025/TT-BTC, GIÁ MUA BẰNG NGOẠI TỆ DÙNG TỶ GIÁ NÀO?
Đối với hàng tồn kho mua vào bằng ngoại tệ, nguyên tắc kế toán tại Thông tư 99/2025/TT-BTC quy định phần giá mua phải căn cứ tỷ giá giao dịch thực tế tại thời điểm mua hàng để ghi giá trị hàng tồn kho đã nhập kho.
Ví dụ doanh nghiệp nhập khẩu:
GIÁ MUA: 100.000 USD
Giả sử tỷ giá giao dịch thực tế kế toán xác định tại thời điểm mua/nhận hàng là:
26.100 VND/USD
Phần giá mua quy đổi:
100.000 × 26.100 = 2.610.000.000 đồng
📌 Đây mới là cơ sở kế toán đối với phần giá mua bằng ngoại tệ, trước khi xem xét các khoản khác cấu thành giá thực tế hàng nhập kho.
🏦 3. “TỶ GIÁ GIAO DỊCH THỰC TẾ” ĐƯỢC XÁC ĐỊNH THẾ NÀO?
Theo Thông tư 99/2025/TT-BTC, tùy đặc điểm và yêu cầu quản lý, doanh nghiệp được lựa chọn tỷ giá giao dịch thực tế tại ngày giao dịch là tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình của ngân hàng thương mại nơi doanh nghiệp thường xuyên có giao dịch hoặc sử dụng tỷ giá xấp xỉ đáp ứng điều kiện quy định.
Tỷ giá xấp xỉ phải bảo đảm mức chênh lệch không vượt quá ±1% so với tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình tại ngày giao dịch.
👉 Doanh nghiệp nên ban hành và áp dụng nhất quán chính sách tỷ giá kế toán, thay vì mỗi lô hàng lại tùy ý lựa chọn ngân hàng hoặc loại tỷ giá có lợi hơn.
🚢 4. VẬY TỶ GIÁ HẢI QUAN DÙNG ĐỂ LÀM GÌ?
Từ 01/07/2026, Nghị định 252/2026/NĐ-CP có hiệu lực. Đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, tỷ giá tính thuế thực hiện theo quy định của pháp luật về hải quan.
Trị giá hải quan đối với hàng nhập khẩu về nguyên tắc là giá thực tế phải trả tính đến cửa khẩu nhập đầu tiên, được xác định theo pháp luật hải quan.
👉 Do đó cần phân biệt:
TỶ GIÁ HẢI QUAN → XÁC ĐỊNH NGHĨA VỤ THUẾ/HẢI QUAN
và
TỶ GIÁ GIAO DỊCH THỰC TẾ → GHI NHẬN GIAO DỊCH NGOẠI TỆ TRÊN SỔ KẾ TOÁN THEO THÔNG TƯ 99.
🧮 5. CÙNG MỘT LÔ HÀNG CÓ THỂ XUẤT HIỆN HAI TỶ GIÁ
Ví dụ doanh nghiệp nhập:
100.000 USD
Giả sử:
Tỷ giá hải quan: 26.000 VND/USD
Tỷ giá giao dịch thực tế kế toán: 26.100 VND/USD
Theo tỷ giá hải quan:
100.000 × 26.000 = 2.600.000.000 đồng
Theo tỷ giá kế toán:
100.000 × 26.100 = 2.610.000.000 đồng
Chênh lệch:
10.000.000 đồng
🚨 Không thể chỉ nhìn thấy hai con số khác nhau rồi kết luận kế toán làm sai.
Cần hỏi:
CON SỐ NÀY DÙNG CHO HẢI QUAN HAY KẾ TOÁN?
Hai mục đích khác nhau có thể dẫn đến cơ sở xác định tỷ giá khác nhau.
💵 6. NẾU ĐÃ ỨNG TRƯỚC TIỀN CHO NHÀ CUNG CẤP THÌ SAO?
Đây là trường hợp kế toán nhập khẩu đặc biệt cần chú ý.
Thông tư 99/2025/TT-BTC quy định nếu mua hàng hóa có ứng trước cho người bán một phần bằng ngoại tệ, phần giá trị hàng mua tương ứng với số tiền đã ứng trước được ghi nhận theo tỷ giá giao dịch thực tế tại thời điểm ứng trước; phần chưa thanh toán được ghi nhận theo tỷ giá giao dịch thực tế tại thời điểm nhận hàng.
Ví dụ nhập hàng:
100.000 USD
Đã ứng trước:
30.000 USD
Tỷ giá ngày ứng trước:
25.900 VND/USD
Ngày nhận hàng, tỷ giá giao dịch thực tế:
26.100 VND/USD
Khi đó về nguyên tắc kế toán:
30.000 USD → sử dụng tỷ giá 25.900
70.000 USD → sử dụng tỷ giá 26.100
👉 Không nên lấy toàn bộ 100.000 USD × tỷ giá ngày nhập hàng nếu trước đó đã có khoản ứng trước thuộc trường hợp phải áp dụng tỷ giá lịch sử.
📦 7. GIÁ TRỊ NHẬP KHO KHÔNG CHỈ CÓ “GIÁ MUA × TỶ GIÁ”
Đây là một lỗi rất phổ biến.
Giá thực tế của hàng nhập kho còn phải xem xét các khoản liên quan theo nguyên tắc kế toán, chẳng hạn:
GIÁ MUA QUY ĐỔI
+ THUẾ NHẬP KHẨU
+ THUẾ TIÊU THỤ ĐẶC BIỆT NẾU CÓ
+ THUẾ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG NẾU CÓ
+ CHI PHÍ VẬN CHUYỂN, BỐC DỠ, BẢO HIỂM VÀ CÁC CHI PHÍ MUA TRỰC TIẾP PHÙ HỢP
– CÁC KHOẢN GIẢM TRỪ THEO QUY ĐỊNH
📌 Riêng thuế GTGT hàng nhập khẩu được khấu trừ thì không đưa vào giá trị hàng tồn kho mà ghi nhận vào thuế GTGT được khấu trừ theo quy định. Thông tư 99 hướng dẫn riêng bút toán thuế GTGT hàng nhập khẩu được khấu trừ.
🧾 8. VÍ DỤ MỘT LÔ HÀNG NHẬP KHẨU HOÀN CHỈNH
Giả sử:
Giá mua quy đổi theo tỷ giá kế toán: 2,610 tỷ
Thuế nhập khẩu: 130 triệu
Chi phí vận chuyển nội địa về kho: 30 triệu
Chi phí bốc dỡ: 10 triệu
Giả sử các khoản trên đáp ứng điều kiện được tính vào giá hàng tồn kho, thì giá trị nhập kho có thể được xác định:
2,610 tỷ + 130 triệu + 30 triệu + 10 triệu = 2,780 tỷ đồng
👉 Vì vậy:
GIÁ TRỊ HÀNG NHẬP KHO ≠ CHỈ LÀ TRỊ GIÁ TRÊN TỜ KHAI HẢI QUAN.
🧾 9. THUẾ GTGT HÀNG NHẬP KHẨU XỬ LÝ THẾ NÀO?
Nếu thuế GTGT đầu vào của hàng nhập khẩu đủ điều kiện được khấu trừ, kế toán ghi nhận riêng vào tài khoản thuế GTGT được khấu trừ thay vì cộng vào giá trị hàng hóa.
Thông tư 99/2025/TT-BTC hướng dẫn trường hợp này:
NỢ TK 133 – THUẾ GTGT ĐƯỢC KHẤU TRỪ
CÓ TK 3331 – THUẾ GTGT PHẢI NỘP
theo nghiệp vụ tương ứng.
Ngược lại, với khoản thuế không được khấu trừ/hoàn lại, kế toán phải xác định cách xử lý phù hợp theo bản chất và quy định áp dụng.
🚛 10. CƯỚC VẬN CHUYỂN QUỐC TẾ CÓ ĐƯA VÀO GIÁ NHẬP KHO KHÔNG?
Không nên chỉ nhìn việc khoản cước có xuất hiện trên tờ khai hải quan hay không.
Kế toán cần xác định điều kiện giao hàng (Incoterms), giá mua theo hợp đồng, trách nhiệm chịu cước, trị giá hải quan và chi phí thực tế doanh nghiệp phải chịu.
Ví dụ:
FOB → người mua thường phải chịu vận chuyển quốc tế và bảo hiểm theo thỏa thuận
trong khi
CIF → giá mua đã bao gồm cước và bảo hiểm đến địa điểm được thỏa thuận theo điều kiện giao hàng.
👉 Nếu không kiểm tra Incoterms rất dễ xảy ra tình trạng tính thiếu hoặc tính trùng chi phí vào giá nhập kho.
📊 11. TỶ GIÁ HẢI QUAN KHÁC TỶ GIÁ KẾ TOÁN CÓ PHẢI ĐIỀU CHỈNH CHO BẰNG NHAU?
Không nên tự động điều chỉnh.
Ví dụ:
TRỊ GIÁ QUY ĐỔI HẢI QUAN: 2,60 TỶ
GIÁ MUA QUY ĐỔI THEO KẾ TOÁN: 2,61 TỶ
Kế toán không nên tự giảm 10 triệu để làm cho:
SỔ KẾ TOÁN = TỜ KHAI HẢI QUAN
chỉ vì cho rằng hai số phải bằng nhau.
👉 Trước tiên phải xác định hai số liệu được hình thành theo căn cứ nào và phục vụ mục đích nào.
⚠️ 12. NHƯNG NĂM 2026 ĐANG CÓ MỘT ĐIỂM DOANH NGHIỆP CẦN THEO DÕI
Sau khi Nghị định 252/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ 01/07/2026, chính vấn đề “tỷ giá dùng để xác định giá trị hàng nhập kho là tỷ giá hải quan hay tỷ giá kế toán theo Thông tư 99?” đã được doanh nghiệp gửi tới Bộ Tài chính đề nghị hướng dẫn.
Cổng hỏi đáp chính sách tài chính của Bộ Tài chính ghi nhận ngày 19/08/2026 câu hỏi trực tiếp về vấn đề này, trong đó doanh nghiệp nêu rõ ảnh hưởng của cách xác định tỷ giá đến giá vốn, chi phí được trừ và thuế TNDN.
📌 Vì vậy, doanh nghiệp nên tiếp tục theo dõi hướng dẫn chính thức mới nhất của Bộ Tài chính/cơ quan thuế đối với việc phối hợp giữa quy định quản lý thuế mới và chế độ kế toán.
📚 13. VỀ MẶT KẾ TOÁN, THÔNG TƯ 99 HIỆN QUY ĐỊNH KHÁ RÕ
Khoản nguyên tắc kế toán hàng tồn kho tại Thông tư 99/2025/TT-BTC xác định:
HÀNG TỒN KHO MUA BẰNG NGOẠI TỆ → PHẦN GIÁ MUA CĂN CỨ TỶ GIÁ GIAO DỊCH THỰC TẾ TẠI THỜI ĐIỂM MUA.
Ngoại lệ quan trọng:
ĐÃ ỨNG TRƯỚC NGOẠI TỆ → PHẦN HÀNG TƯƠNG ỨNG VỚI KHOẢN ỨNG TRƯỚC DÙNG TỶ GIÁ TẠI THỜI ĐIỂM ỨNG TRƯỚC.
Đây là nguyên tắc kế toán doanh nghiệp cần nắm chắc trước khi xử lý từng shipment.
🔍 14. KẾ TOÁN NÊN ĐỐI CHIẾU NHỮNG CHỨNG TỪ NÀO?
Đối với mỗi lô nhập khẩu, nên tập hợp:
HỢP ĐỒNG NGOẠI THƯƠNG → PURCHASE ORDER → COMMERCIAL INVOICE → PACKING LIST → BILL OF LADING/AWB → TỜ KHAI HẢI QUAN → CHỨNG TỪ NỘP THUẾ → CHỨNG TỪ THANH TOÁN NGOẠI TỆ → CHI PHÍ LOGISTICS → PHIẾU NHẬP KHO.
Sau đó đối chiếu:
NGOẠI TỆ → TỶ GIÁ → GIÁ MUA → THUẾ → CHI PHÍ MUA → GIÁ TRỊ NHẬP KHO → CÔNG NỢ.
🚨 15. 7 LỖI KẾ TOÁN NHẬP KHẨU DỄ GẶP
❌ Lấy nguyên trị giá trên tờ khai hải quan làm giá trị nhập kho;
❌ Dùng tỷ giá hải quan cho toàn bộ bút toán mà không kiểm tra quy định kế toán;
❌ Có ứng trước ngoại tệ nhưng vẫn dùng toàn bộ tỷ giá ngày nhận hàng;
❌ Đưa thuế GTGT được khấu trừ vào giá hàng nhập kho;
❌ Bỏ sót chi phí vận chuyển, bốc dỡ và chi phí mua trực tiếp;
❌ Tính trùng freight/insurance do không kiểm tra điều kiện Incoterms;
❌ Tỷ giá hải quan và tỷ giá kế toán khác nhau nhưng không lưu bảng đối chiếu, căn cứ xác định.
✅ KẾ TOÁN NÊN XỬ LÝ MỘT LÔ HÀNG NHẬP KHẨU THEO TRÌNH TỰ NÀO?
Có thể kiểm soát theo chuỗi:
① KIỂM TRA HỢP ĐỒNG VÀ INCOTERMS → ② XÁC ĐỊNH GIÁ MUA NGOẠI TỆ → ③ KIỂM TRA KHOẢN ỨNG TRƯỚC → ④ XÁC ĐỊNH TỶ GIÁ KẾ TOÁN → ⑤ XÁC ĐỊNH TỶ GIÁ/TRỊ GIÁ HẢI QUAN → ⑥ XÁC ĐỊNH THUẾ NHẬP KHẨU VÀ CÁC LOẠI THUẾ KHÁC → ⑦ TẬP HỢP CHI PHÍ MUA → ⑧ XÁC ĐỊNH GIÁ THỰC TẾ NHẬP KHO → ⑨ GHI NHẬN CÔNG NỢ → ⑩ ĐỐI CHIẾU TỜ KHAI – KẾ TOÁN – THANH TOÁN.
👉 ĐIỂM CẦN NHỚ: Đối với phần giá mua hàng tồn kho bằng ngoại tệ, Thông tư 99/2025/TT-BTC quy định sử dụng tỷ giá giao dịch thực tế tại thời điểm mua hàng; nếu đã ứng trước ngoại tệ thì phần tương ứng với khoản ứng trước sử dụng tỷ giá tại thời điểm ứng trước.
Trong khi đó, từ 01/07/2026, Nghị định 252/2026/NĐ-CP quy định tỷ giá tính thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu thực hiện theo pháp luật về hải quan.
Do đó, kế toán nhập khẩu cần tránh công thức máy móc:
“TRỊ GIÁ TRÊN TỜ KHAI = GIÁ TRỊ NHẬP KHO”.
Thay vào đó cần quản lý rõ:
GIÁ MUA NGOẠI TỆ → TỶ GIÁ KẾ TOÁN → TRỊ GIÁ HẢI QUAN → THUẾ NHẬP KHẨU → CHI PHÍ MUA → GIÁ TRỊ HÀNG NHẬP KHO → CÔNG NỢ → THANH TOÁN → CHÊNH LỆCH TỶ GIÁ.
Đặc biệt trong giai đoạn các quy định mới từ 01/07/2026 đang được doanh nghiệp đề nghị cơ quan quản lý làm rõ cách phối hợp, kế toán nên lưu đầy đủ căn cứ xác định tỷ giá và theo dõi hướng dẫn chính thức mới nhất, thay vì tự đồng nhất tỷ giá hải quan với tỷ giá ghi sổ.
🏠 DỊCH VỤ KÊ KHAI THUẾ BẢO MINH CHÂU
📍 139/4 Tân Sơn Nhì, Phường Tân Sơn Nhì, TP.HCM
☎️ Hotline: 0901.855.929
🌐 bmcdoanhnghiep.vn
#BaoMinhChau #DichVuKeKhaiThue #NhapKhau #HangNhapKhau #TyGiaNhapKhau #TyGiaKeToan #TyGiaHaiQuan #KeToanNhapKhau #XuatNhapKhau #ThongTu99 #NghiDinh252 #HangTonKho #GiaVon #ThueNhapKhau #ThueGTGT #HaiQuan
đánh giá (0 đánh giá)
