Cuối tháng không nên chỉ là thời điểm kế toán kết chuyển doanh thu – chi phí rồi khóa sổ. Đây còn là lúc cần kiểm tra xem số liệu trên sổ kế toán có thực sự khớp với tiền, ngân hàng, công nợ, hàng tồn kho, hóa đơn, tài sản và nghĩa vụ thuế hay không. Một số dư bất thường nếu được phát hiện ngay trong tháng thường dễ xử lý hơn rất nhiều so với để dồn đến cuối năm. Đặc biệt trong năm 2026, khi doanh nghiệp áp dụng chế độ kế toán theo Thông tư 99/2025/TT-BTC, việc xây dựng quy trình đối chiếu và kiểm soát số liệu định kỳ càng cần được thực hiện chặt chẽ.
💵 1. TIỀN MẶT – ĐỪNG ĐỂ SỔ CÓ TIỀN NHƯNG KÉT KHÔNG CÓ
Cuối tháng, kế toán cần đối chiếu sổ cái tiền mặt, sổ quỹ và số tiền thực tế tại quỹ. Mọi khoản thu – chi phải có chứng từ phù hợp và được ghi nhận đầy đủ.
Đặc biệt cần kiểm tra các dấu hiệu như âm quỹ, số dư tiền mặt quá lớn kéo dài, phiếu thu – chi thiếu hồ sơ, chi tiền nhưng chưa hạch toán hoặc hạch toán nhưng thực tế chưa chi.
⚠️ Ví dụ sổ kế toán thể hiện doanh nghiệp có 3 tỷ đồng tiền mặt nhưng thực tế quỹ chỉ còn vài chục triệu đồng thì đây là chênh lệch cần làm rõ, không nên để kéo dài qua nhiều kỳ.
🏦 2. TIỀN GỬI NGÂN HÀNG – PHẢI KHỚP TỪNG TÀI KHOẢN
Đối chiếu sổ kế toán với sao kê/sổ phụ ngân hàng là công việc nên thực hiện hằng tháng.
Kế toán cần kiểm tra từng tài khoản ngân hàng:
SỐ DƯ ĐẦU KỲ + TIỀN VÀO – TIỀN RA = SỐ DƯ CUỐI KỲ
Các khoản phí ngân hàng, lãi tiền gửi, tiền khách chuyển nhưng chưa xác định đối tượng, chuyển khoản nhầm, giao dịch đang chờ xử lý cần được rà soát ngay.
👉 Không nên đợi đến cuối năm mới phát hiện sổ kế toán lệch ngân hàng từ nhiều tháng trước.
🤝 3. CÔNG NỢ PHẢI THU KHÁCH HÀNG – KIỂM TRA AI ĐANG NỢ VÀ NỢ TỪ BAO GIỜ
Không nên chỉ nhìn tổng số dư công nợ. Kế toán cần mở chi tiết theo từng khách hàng, từng hóa đơn, từng hợp đồng và thời hạn thanh toán.
Cần đặc biệt chú ý:
Công nợ quá hạn → công nợ nhiều năm → khách đã thanh toán nhưng sổ vẫn còn nợ → khách không còn hoạt động → số dư bên Có bất thường của khoản phải thu.
📌 Với khách hàng có số dư lớn, doanh nghiệp nên thực hiện đối chiếu công nợ định kỳ và lưu xác nhận khi cần thiết.
🧾 4. CÔNG NỢ PHẢI TRẢ NHÀ CUNG CẤP – ĐỪNG ĐỂ “TREO” NHIỀU NĂM
Tương tự công nợ phải thu, kế toán cần đối chiếu hóa đơn mua vào – hợp đồng – biên bản giao nhận – thanh toán – công nợ còn lại.
Nếu sổ thể hiện doanh nghiệp vẫn nợ nhà cung cấp 500 triệu đồng nhưng thực tế đã thanh toán từ lâu, phải xác định nguyên nhân.
🚨 Đặc biệt lưu ý các khoản phải trả treo nhiều năm, nhà cung cấp đã ngừng hoạt động hoặc khoản nợ không còn xác định được đối tượng, vì đây là những số dư cần được xem xét kỹ trước khi lập báo cáo tài chính.
📦 5. HÀNG TỒN KHO – SỔ KẾ TOÁN PHẢI ĐI CÙNG THỰC TẾ
Đây là nhóm tài khoản rất dễ phát sinh chênh lệch.
Cuối tháng nên đối chiếu:
TỒN ĐẦU + NHẬP TRONG KỲ – XUẤT TRONG KỲ = TỒN CUỐI
Sau đó so sánh giữa sổ chi tiết kho – sổ kế toán – phần mềm quản lý kho – số liệu kiểm kê thực tế.
⚠️ Các dấu hiệu cần chú ý gồm âm kho, tồn kho quá lớn, hàng tồn nhiều năm không luân chuyển, số lượng thực tế khác sổ hoặc hàng đã bán nhưng chưa xuất kho kế toán.
Đối với doanh nghiệp sản xuất, cần kiểm tra thêm nguyên vật liệu, sản phẩm dở dang và thành phẩm.
🏭 6. TÀI SẢN CỐ ĐỊNH VÀ KHẤU HAO – ĐỪNG CHỈ BẤM “PHÂN BỔ TỰ ĐỘNG”
Cuối tháng cần kiểm tra danh sách tài sản với sổ tài sản cố định, nguyên giá, thời gian sử dụng, khấu hao lũy kế và chi phí khấu hao trong kỳ.
Đặc biệt kiểm tra tài sản:
Đã mua nhưng chưa ghi tăng → đã thanh lý nhưng vẫn trích khấu hao → ngừng sử dụng nhưng chưa xử lý → nâng cấp nhưng chưa cập nhật nguyên giá → tài sản thực tế không còn nhưng sổ vẫn có.
👉 Phần mềm có thể tự tính khấu hao, nhưng kế toán vẫn phải kiểm tra dữ liệu đầu vào và tình trạng thực tế của tài sản.
📑 7. CHI PHÍ TRẢ TRƯỚC – KIỂM TRA THỜI GIAN PHÂN BỔ
Các khoản chi phí liên quan nhiều kỳ cần được theo dõi và phân bổ phù hợp theo bản chất nghiệp vụ.
Cuối tháng nên đối chiếu:
GIÁ TRỊ BAN ĐẦU → ĐÃ PHÂN BỔ → PHÂN BỔ THÁNG NÀY → GIÁ TRỊ CÒN LẠI
⚠️ Hai lỗi thường gặp là quên phân bổ khiến chi phí thấp bất thường hoặc phân bổ quá nhanh khiến chi phí trong kỳ tăng không phù hợp.
👨💼 8. TẠM ỨNG NHÂN VIÊN – ĐỪNG ĐỂ “ỨNG XONG RỒI QUÊN”
Tạm ứng là khoản rất dễ treo lâu nếu doanh nghiệp không có quy trình hoàn ứng.
Ví dụ nhân viên được ứng tiền đi công tác, mua vật tư hoặc thanh toán hộ nhưng sau khi hoàn thành công việc không nộp đủ hóa đơn, chứng từ và bảng thanh toán tạm ứng.
📌 Cuối tháng nên lập danh sách:
NHÂN VIÊN → NGÀY TẠM ỨNG → SỐ TIỀN → MỤC ĐÍCH → ĐÃ HOÀN ỨNG → CÒN TREO
Những khoản kéo dài bất thường cần yêu cầu bộ phận liên quan giải trình.
🧮 9. THUẾ GTGT – ĐỐI CHIẾU HÓA ĐƠN VỚI SỔ VÀ TỜ KHAI
Đây là bước cực kỳ quan trọng.
Kế toán cần đối chiếu:
HÓA ĐƠN ĐẦU VÀO ↔ SỔ KẾ TOÁN ↔ KÊ KHAI THUẾ
và
HÓA ĐƠN ĐẦU RA ↔ DOANH THU ↔ SỔ KẾ TOÁN ↔ KÊ KHAI THUẾ
Nếu dữ liệu hóa đơn thể hiện doanh thu 2 tỷ đồng nhưng sổ doanh thu chỉ có 1,8 tỷ đồng thì phải tìm nguyên nhân trước khi khóa kỳ.
👉 Đặc biệt kiểm tra hóa đơn điều chỉnh, thay thế, hàng bán trả lại, giảm giá và chiết khấu vì đây là nhóm dễ tạo chênh lệch.
💰 10. CÁC KHOẢN THUẾ PHẢI NỘP – ĐỪNG CHỈ KIỂM TRA THUẾ GTGT
Ngoài thuế GTGT, tùy doanh nghiệp còn phải kiểm tra các khoản liên quan đến thuế TNDN, thuế TNCN, thuế nhà thầu, thuế xuất nhập khẩu và các nghĩa vụ khác nếu phát sinh.
Kế toán nên đối chiếu:
SỐ PHẢI NỘP → ĐÃ KÊ KHAI → ĐÃ NỘP → CÒN PHẢI NỘP/ĐƯỢC BÙ TRỪ
🚨 Nếu sổ kế toán báo đã nộp hết nhưng hệ thống quản lý thuế vẫn thể hiện nghĩa vụ còn tồn thì cần kiểm tra ngay chứng từ nộp ngân sách và kỳ/hạch toán nghĩa vụ liên quan.
💼 11. DOANH THU – ĐỐI CHIẾU VỚI HÓA ĐƠN VÀ HOẠT ĐỘNG THỰC TẾ
Cuối tháng không nên chỉ nhìn số phát sinh trên tài khoản doanh thu.
Hãy kiểm tra:
HỢP ĐỒNG/ĐƠN HÀNG → GIAO HÀNG/NGHIỆM THU → HÓA ĐƠN → DOANH THU → CÔNG NỢ/THANH TOÁN
Nếu hàng đã giao nhưng chưa ghi nhận doanh thu, hóa đơn đã lập nhưng sổ chưa hạch toán hoặc sổ có doanh thu nhưng không tìm được hồ sơ giao dịch tương ứng thì đều cần làm rõ.
📉 12. GIÁ VỐN VÀ CHI PHÍ – CÓ ĐI CÙNG DOANH THU KHÔNG?
Doanh thu tăng mạnh nhưng giá vốn gần như không thay đổi hoặc doanh thu giảm nhưng chi phí tăng đột biến là những dấu hiệu cần kiểm tra.
Kế toán nên so sánh tỷ lệ giá vốn/doanh thu, chi phí/doanh thu và biên lợi nhuận với các tháng trước.
📊 Những biến động lớn chưa chắc là sai, nhưng phải có nguyên nhân kinh doanh hợp lý và hồ sơ chứng minh được.
🔄 13. CÁC TÀI KHOẢN “TREO” – CÀNG ĐỂ LÂU CÀNG KHÓ XỬ LÝ
Cuối tháng nên lọc riêng những khoản có số dư kéo dài hoặc nội dung không rõ ràng như phải thu khác, phải trả khác, tạm ứng, chi phí trả trước, khoản chờ xử lý và các tài khoản trung gian doanh nghiệp tự mở.
Nguyên tắc đơn giản:
👉 KẾ TOÁN PHẢI GIẢI THÍCH ĐƯỢC MỖI SỐ DƯ CUỐI KỲ ĐANG ĐẠI DIỆN CHO CÁI GÌ.
Nếu nhìn vào một số dư 300 triệu đồng mà không biết hình thành từ giao dịch nào, đó là dấu hiệu cần rà soát.
🔍 14. CUỐI CÙNG – KIỂM TRA CÂN ĐỐI VÀ CÁC SỐ DƯ BẤT THƯỜNG
Trước khi khóa sổ, kế toán nên chạy Bảng cân đối số phát sinh và rà soát toàn bộ số dư.
Đặc biệt chú ý:
ÂM QUỸ → ÂM KHO → CÔNG NỢ DƯ BẤT THƯỜNG → TÀI KHOẢN TRUNG GIAN CÒN SỐ DƯ → CHI PHÍ TĂNG ĐỘT BIẾN → DOANH THU KHÔNG KHỚP HÓA ĐƠN → THUẾ KHÔNG KHỚP TỜ KHAI.
Không phải số dư bất thường nào cũng sai, nhưng mọi số dư bất thường đều nên có lời giải thích hợp lý.
✅ CHECKLIST KHÓA SỔ CUỐI THÁNG
Kế toán có thể áp dụng quy trình:
① TIỀN MẶT → ② NGÂN HÀNG → ③ PHẢI THU → ④ PHẢI TRẢ → ⑤ TẠM ỨNG → ⑥ HÀNG TỒN KHO → ⑦ TÀI SẢN CỐ ĐỊNH → ⑧ CHI PHÍ TRẢ TRƯỚC → ⑨ THUẾ → ⑩ DOANH THU → ⑪ GIÁ VỐN → ⑫ CHI PHÍ → ⑬ CÁC TÀI KHOẢN TREO → ⑭ BẢNG CÂN ĐỐI SỐ PHÁT SINH.
👉 Điểm cần nhớ: Một bộ sổ kế toán tốt không phải chỉ là bộ sổ “Nợ = Có”. Quan trọng hơn là số liệu phải phản ánh được thực tế và có thể đối chiếu xuyên suốt:
CHỨNG TỪ → HÓA ĐƠN → TIỀN → CÔNG NỢ → KHO → SỔ KẾ TOÁN → TỜ KHAI THUẾ → BÁO CÁO TÀI CHÍNH.
Đối chiếu đều đặn mỗi tháng giúp doanh nghiệp phát hiện sai lệch khi hồ sơ còn mới và dễ xử lý, thay vì để đến cuối năm mới phải lần ngược hàng nghìn chứng từ để tìm nguyên nhân.
🏠 DỊCH VỤ KÊ KHAI THUẾ BẢO MINH CHÂU
📍 139/4 Tân Sơn Nhì, Phường Tân Sơn Nhì, TP.HCM
☎️ Hotline: 0901.855.929
🌐 bmcdoanhnghiep.vn
#BaoMinhChau #DichVuKeKhaiThue #KeToanDoanhNghiep #KeToan2026 #DoiChieuSoLieu #KhoaSoCuoiThang #SoKeToan #ThongTu99 #KeToanThue #HangTonKho #CongNo #ThueGTGT #BaoCaoTaiChinh #QuyetToanThue
đánh giá (0 đánh giá)
